Het Requiem van Mozart

Geplaatst op 6 augustus 2017

Wolfgang Amadeus

Op zondag 28 januari 2018 geeft Poco Più een concert in de Petrus Canisiuskerk aan de Molenstraat in Nijmegen. Op het programma staan de Vesperae Solennes de Confessore (KV 339) en het beroemde Requiem (KV 626). De begeleiding wordt verzorgd door barokorkest The Utrecht Company of Music (orkestleider: Karel Demoet) en er werken vier zangsolisten mee. Het geheel staat onder leiding van Saskia Regtering, de dirigent van Poco Più.

Het Requiem is een van de bekendste werken van Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791. De scene uit de film Amadeus van Milos Forman is bekend: een geheel in het zwart geklede en gemaskerde man komt als het ware als De Dood zelve bij de doodzieke Mozart een Requiem bestellen. Mozart schrijft zelf de mis voor zijn begrafenis! Het verhaal in de film is losjes op de werkelijkheid gebaseerd.

We schrijven het jaar 1791, het jaar waarin Mozart op 5 december op 36-jarige leeftijd zal overlijden. De opdracht voor het Requiem komt inderdaad van een anonieme boodschapper, die optreedt namens een merkwaardige en vooral ook zeer rijke edelman: Graaf Franz von Walsegg. Diens vrouw was pas overleden en de graaf wilde haar gedenken met een requiemmis. Hij bestelde die anoniem bij Mozart, met de bedoeling dat hij die onder zijn eigen naam zou kunnen uitvoeren. Dat deed hij wel meer: bij een beroemde componist een werk bestellen en dat als zijn eigen compositie door zijn hofmusici laten uitvoeren. Dat leverde de componist in kwestie natuurlijk een riant honorarium op en Walsegg besmuikt gelach achter zijn rug. Walsegg is naar verluid overigens oprecht zeer bedroefd geweest om het overlijden van zijn echtgenote, die pas 20 jaar oud was toen ze in het kraambed overleed.

Op het moment van de bestelling is Mozart al ziek en hij zit ook nog tot over zijn oren in het werk: De opera La Clemenzo di Tito moet af (première in Praag op 6 september) net als Die Zauberflöte (première in Wenen op 30 september). Mozart heeft zijn Requiem niet af kunnen maken. Na zijn dood heeft zijn weduwe Constanze het werk aan een aantal componisten gegeven met de vraag het te voltooien. Franz XaverSüssmayer, een leerling van Mozart, heeft het werk uiteindelijk zo bezorgd dat het kon worden uitgevoerd. Waarschijnlijk baseerde hij zich op schetsen, aantekeningen en mondelinge aanwijzingen van Mozart zelf, een hypothese die wordt ondersteund door het feit dat hij in zijn eigen composities nooit het niveau van het Requiem wist te bereiken.

De Vesperae Solennes de Confessore dateert van 11 jaar eerder. In 1780 is Mozart nog in loondienst bij de aartsbisschop van Salzburg, Hieronymus Coloreddo. Dat zal niet lang meer duren, want hij heeft een hooglopend conflict met zijn broodheer. Kort gezegd botsen hier twee werelden: de oude van de aartsbisschop die Mozart beschouwt als een bediende als elke andere, die zich te schikken heeft naar zijn wensen. En de nieuwe, ontluikende wereld van de vrije kunstenaar, die alleen voor zijn werk leeft. Mozart was met toestemming van Coloreddo op reis gegaan naar Parijs en Mannheim, maar bleef veel langer weg dan afgesproken. Hij probeerde in die steden vaste voet aan de grond te krijgen, maar dat lukte hem niet. Op uitdrukkelijke wens, zo niet een bevel, van zijn vader Leopold - ook in dienst bij de aartsbisschop - keerde hij naar Salzburg terug, enigszins met hangende pootjes. Lang zou hij er niet meer blijven. Hij vertrok naar Wenen en was vanaf dat moment eigen baas.

De Vesperae (KV339) is het laatste werk dat Mozart voor de kerk in Salzburg schreef. Vesperae Solennes de Confessore betekent Plechtige Vespers over de Belijder. Deze vespers (avondgebed) was bedoeld voor de kerkdienst aan de vooravond van de naamdag van een Belijder. Dat is iemand die door de kerk heilig verklaard is omdat hij of zij zich onder moeilijke omstandigheden -gevangenschap, verbanning e.d.- beijverd heeft voor het geloof, maar geen martelaar is geworden. De kerkelijke kalender kent vele van die naamdagen, vooral van heiligen uit de vroege eeuwen van het Christendom toen de positie van de kerk nog niet vanzelfsprekend was. Voor welke naamdag Mozarts vespers bedoeld was, is niet met zekerheid te zeggen.

De teksten zijn allemaal psalmen. Het zijn dus teksten uit het Oude Testament, die vanuit het Hebreeuws in het Latijn zijn vertaald. Aan deze Joodse teksten is de kleine doxologie (lofprijzing) toegevoegd: Gloria Patri et Filio et Spiritu Sancto. Sicut erat in principio et nunc et semper et in saecula saeculorum. Amen. Daarmee is de psalmtekst onderdeel van de Christelijke eredienst geworden, want in de Joodse traditie is natuurlijk geen sprake van een Vader, Zoon en Heilige Geest.

De Vesperae markeert in het leven van Mozart het einde van zijn werkzaamheden in Salzburg en het begin van een nieuw leven in Wenen. Het Requiem is de laatste compositie waaraan hij heeft gewerkt.


terug

Eerdere programma's

Contact

Het bestuur van Poco Più bestaat uit:

Sascha Falkenhagen, voorzitter
Henny Kruip, secretaris
Marijke Corsten, penningmeester

De website wordt beheerd door Bart van Oerle

Telefoon: 06 1491 3709
E-mail: Via ons contactformulier
KvK: 9172324